{"id":1443,"date":"2024-11-04T13:08:14","date_gmt":"2024-11-04T13:08:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/?p=1443"},"modified":"2025-04-04T13:17:21","modified_gmt":"2025-04-04T13:17:21","slug":"cmentarz-w-maryninie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/rozmowy\/cmentarz-w-maryninie\/","title":{"rendered":"Cmentarz w Maryninie"},"content":{"rendered":"

Nie b\u0119dzie lepszego momentu ni\u017c pocz\u0105tek listopada, \u017ceby napisa\u0107 o tym niezwyk\u0142ym miejscu na mapie Konstancina. Miejscu, kt\u00f3re wo\u0142a o ratunek. Miejscu, kt\u00f3rego za chwil\u0119 nie b\u0119dzie.\u00a0 Wszak ochrona dziedzictwa narodowego i konieczno\u015b\u0107 zachowania dowod\u00f3w minionych epok jest nasz\u0105 powinno\u015bci\u0105 wobec przesz\u0142ych i przysz\u0142ych pokole\u0144. Stosunek do zmar\u0142ych i miejsc ich poch\u00f3wku jest \u015bwiadectwem pokory wobec nieuniknionego. Ale niestety nie w Konstancinie\u2026<\/span><\/p>\n

Pami\u0105tka historyczna<\/span><\/h3>\n

Cmentarz w Maryninie zlokalizowany jest pomi\u0119dzy Skarp\u0105 Oborsk\u0105 a drog\u0105 724 do G\u00f3ry Kalwarii, ok. 300 m w kierunku wschodnim od przepompowni gazu zlokalizowanej przy trasie. Jest on miejscem poch\u00f3wku \u017co\u0142nierzy niemieckich i rosyjskich poleg\u0142ych w okolicy w czasie walk 18 pa\u017adziernika 1914 r. i 3 sierpnia 1915 r. Tyle \u017ce w\u015br\u00f3d pochowanych po stronie niemieckiej s\u0105 nazwiska: Fabia\u0144ski, Rekowski, Moczinski, Rogozi\u0144ski. Po stronie rosyjskiej te\u017c nie brakowa\u0142o Polak\u00f3w, jednak armia rosyjska nie wyposa\u017ca\u0142a swoich \u017co\u0142nierzy w nie\u015bmiertelniki, zatem trudno by\u0142o o identyfikacj\u0119 zmar\u0142ych. By\u0142y to armie zaborc\u00f3w, do kt\u00f3rych obywatele polscy byli wcielani si\u0142\u0105.<\/span><\/p>\n

Za budow\u0119 tutejszego cmentarza zaplanowanego na planie ko\u0142a odpowiada\u0142y bezpo\u015brednio niemieckie w\u0142adze wojskowe po zaj\u0119ciu przez Niemc\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego. W\u00f3wczas popularne by\u0142o tworzenie nekropolii wojennych, w kt\u00f3rych sk\u0142adano poleg\u0142ych. Ten cmentarz mia\u0142 w za\u0142o\u017ceniu pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 mauzoleum, czyli miejsca poch\u00f3wku bohater\u00f3w. Dlatego na nagrobkach nie zosta\u0142o u\u017cyte s\u0142owo \u201esoldaten\u201d, a okre\u015blenie \u201ekrieger\u201d – wojownicy. Za\u0142o\u017cenia cmentarza nawi\u0105zuj\u0105 do staro\u017cytnych tradycji funeralnych, celtyckich menhir\u00f3w oraz ziemnych kurhan\u00f3w. Na cmentarz prowadzi\u0142a kamienna brama. Nieznani \u017co\u0142nierze zostali pochowani w mogile zbiorowej w centralnej cz\u0119\u015bci kr\u0119gu. Miejsce oznaczono granitowym g\u0142azem z inskrypcj\u0105. Groby zidentyfikowanych \u017co\u0142nierzy posadowione zosta\u0142y w okr\u0119gu zewn\u0119trznym. Nekropolia otoczona by\u0142a kamiennym murem wysokim na 60 cm.<\/span><\/p>\n

\"za\u0142o\u017cenia<\/p>\n

Miastem umar\u0142ych w Maryninie zachwyca\u0142 si\u0119 Stefan \u017beromski spaceruj\u0105cy po okolicach Konstancina z c\u00f3rk\u0105 Monik\u0105. Opisa\u0142 go w swoim opowiadaniu \u201ePomy\u0142ki\u201d.<\/span><\/p>\n

Przy cmentarzu postawiona zosta\u0142a tablica opisuj\u0105ca obiekt i historyczne t\u0142o jego powstania. Oznakowanie zosta\u0142o ufundowane ze \u015brodk\u00f3w prywatnych, z inicjatywy redaktor\u00f3w portalu historycznego Okolice Konstancina, przy wsp\u00f3\u0142pracy m\u0142odzie\u017cy z konstanci\u0144skich szk\u00f3\u0142 i harcerzy.<\/span><\/p>\n

Cmentarz w Maryninie – degradacja i wstyd<\/span><\/h3>\n

Jeszcze kilka lat temu cmentarz wygl\u0105da\u0142 jak na zdj\u0119ciu powy\u017cej.\u00a0<\/span>Dzi\u015b fotografowanie tego miejsca mija si\u0119 z celem, bo wszystko jest tak zaro\u015bni\u0119te, \u017ce na zdj\u0119ciach wida\u0107 tylko ro\u015blinno\u015b\u0107. Kilka dni temu 27 Konstanci\u0144ska Dru\u017cyna Harcerzy \u201eWatra\u201d zamie\u015bci\u0142a na facebooku relacj\u0119 ze swojej bytno\u015bci w Maryninie. Chaszcze i chwasty przeros\u0142y oczekiwania m\u0142odzie\u017cy. Wielu kamiennych mogi\u0142 nie mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w g\u0105szczu ro\u015blinno\u015bci, napisy na nagrobkach ulegaj\u0105 zatarciu. Historyczne za\u0142o\u017cenia cmentarza zgin\u0119\u0142y w otch\u0142ani niekontrolowanej zielono\u015bci.<\/span><\/p>\n

Nie wszyscy mieszka\u0144cy Konstancina-Jeziorny wiedz\u0105 o tym miejscu, ma\u0142o kt\u00f3ry turysta tu dociera. W okolicy jest\/by\u0142o (?) jeszcze kilka podobnych miejsc poch\u00f3wku poleg\u0142ych w tamtym czasie. Niekt\u00f3re znikaj\u0105 \u201elegalnie\u201d, bo w\u0142a\u015bciciel terenu zrobi\u0142 ekshumacj\u0119 i teren zaora\u0142, a inne poddaj\u0105 si\u0119 sile przyrody.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli w najbli\u017cszych latach nie zostan\u0105 podj\u0119te intensywne kroki w kierunku renowacji cmentarza, miejsce to zniknie bezpowrotnie. Sytuacja, z jak\u0105 mamy do czynienia, jest zupe\u0142nie niezrozumia\u0142a i bezprecedensowa. W\u0142odarze naszego miasta dotychczas nie interesowali si\u0119 losem tego zabytku. Tzn. cmentarz zosta\u0142 wpisany jako obiekt do Gminnej Ewidencji Zabytk\u00f3w. Jednak trzeba wiedzie\u0107, \u017ce wpis do GEZ ma charakter jedynie dokumentacyjny i nie zmienia statusu miejsca. Ponadto nie mo\u017cna myli\u0107 GEZ z rejestrem zabytk\u00f3w prowadzonym przez Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w. Dopiero wpis do rejestru daje mo\u017cliwo\u015bci ubiegania si\u0119 o dotacje na renowacj\u0119.<\/span><\/p>\n

Przepisy sobie, a urz\u0119dnicy sobie<\/span><\/h3>\n

Tymczasem w naszym kraju obowi\u0105zuj\u0105 przepisy, dotycz\u0105ce ochrony takich miejsc, w szczeg\u00f3lno\u015bci chodzi o ustaw\u0119 z dnia 28 marca 1933 r. (to nie jest pomy\u0142ka w dacie) o grobach i cmentarzach wojennych.<\/span><\/p>\n

Obowi\u0105zek moralny dbania o miejsca poch\u00f3wku \u017co\u0142nierzy definiuje art. 2 tego aktu, kt\u00f3ry okre\u015bla, \u017ce groby wojenne bez wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107 i wyznanie os\u00f3b, w nich pochowanych, oraz formacje, do kt\u00f3rych osoby te nale\u017ca\u0142y, maj\u0105 by\u0107 piel\u0119gnowane i otaczane nale\u017cnym tym miejscom szacunkiem i powag\u0105. Rodzi si\u0119 zatem pytanie, czy dopuszczenie do sytuacji, w kt\u00f3rej zaniedbywany przez lata cmentarz zarasta chwastami, a nagrobki rozsypuj\u0105 si\u0119 i znikaj\u0105 w czelu\u015bciach ro\u015blinno\u015bci, ulegaj\u0105c jednocze\u015bnie korozji i degradacji, wype\u0142nia t\u0119 norm\u0119 prawn\u0105?<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do ustawy: art.\u00a0 6 ust 1 wskazuje, \u017ce cmentarze wojenne pozostaj\u0105 pod opiek\u0105 Pa\u0144stwa, art. 6 ust 2 precyzuje, \u017ce koszty budowy i utrzymywania, w tym remont\u00f3w, grob\u00f3w i cmentarzy wojennych s\u0105 ponoszone ze \u015brodk\u00f3w bud\u017cetu pa\u0144stwa, za\u015b ust 2 dookre\u015bla, i\u017c zwierzchni nadz\u00f3r polegaj\u0105cy na sprawdzaniu i kontrolowaniu dzia\u0142a\u0144 podleg\u0142ych jednostek pod wzgl\u0119dem legalno\u015bci i podejmowania decyzji administracyjnych sprawuje minister w\u0142a\u015bciwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Mamy winnego? No nie do ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n

Art. 5a.bowiem wskazuje na wojewod\u0119 jako osob\u0119 odpowiedzialn\u0105 za zatwierdzanie plan\u00f3w cmentarzy wojennych oraz sprawy dotycz\u0105ce og\u00f3lnego zarz\u0105du cmentarzy wojennych, a w szczeg\u00f3lno\u015bci sprawy zwi\u0105zane z ewidencj\u0105, remontem i utrzymaniem grob\u00f3w i cmentarzy<\/strong> wojennych oraz sprawy zwi\u0105zane z uregulowaniem w\u0142asno\u015bci grunt\u00f3w<\/strong>, zaj\u0119tych pod cmentarze wojenne. I tu mamy pierwszy punkt zaczepienia \u2013 z pog\u0142osek kr\u0105\u017c\u0105cych po mie\u015bcie wynika, \u017ce status terenu, na kt\u00f3rym zlokalizowana jest nekropolia w Maryninie pozostaje niejasny. Podobno w spraw\u0119 zaanga\u017cowane s\u0105 SGGW, UMiG Konstancin-Jeziorna, a niewykluczone, \u017ce tak\u017ce osoby prywatne, kt\u00f3rym SGGW mia\u0142o rzekomo sprzeda\u0107 teren podzielony uprzednio na dzia\u0142ki. Pisz\u0119 \u201epodobno\u201d, bo Geoportal nadal pokazuje dzia\u0142k\u0119 86 obr\u0119bu 0015 jako jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, co przeczy\u0142oby tym pog\u0142oskom. Nale\u017ca\u0142oby zapewne ustali\u0107 stan faktyczny, a w przypadku niejasno\u015bci ewentualnie zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Wojewody Mazowieckiego o podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 zmierzaj\u0105cych do uregulowania tej kwestii w taki spos\u00f3b, aby istnia\u0142a szansa na pozyskanie dotacji zewn\u0119trznych na dzia\u0142ania rewitalizacyjne. To z kolei b\u0119dzie mo\u017cliwe tylko w\u00f3wczas, gdy cmentarz zostanie wpisany do rejestru zabytk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Id\u017amy dalej: art. 7. ust 1 deleguje bezpo\u015bredni\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za doz\u00f3r nad stanem grob\u00f3w i cmentarzy wojennych na gminy. Ust. 2. dookre\u015bla, \u017ce w razie uszkodzenia grobu lub jakichkolwiek urz\u0105dze\u0144 na cmentarzu wojennym w\u00f3jt (burmistrz, prezydent miasta) jest obowi\u0105zany zawiadomi\u0107 o tym wojewod\u0119. W tym kontek\u015bcie pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania: kiedy przedstawiciel naszej gminy ostatni raz zapozna\u0142 si\u0119 z jego stanem i czy wojewoda zosta\u0142 powiadomiony o tym, \u017ce naszej zabytkowej nekropolii za chwil\u0119 nie b\u0119dzie?<\/span><\/p>\n

Droga, kt\u00f3rej nie ma<\/span><\/h3>\n

Ponadto Polsk\u0119 \u0142\u0105cz\u0105 umowy bilateralne z czterema s\u0105siadami, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci historyczne s\u0105 zainteresowane utrzymaniem w nale\u017cytym stanie mogi\u0142 swoich obywateli poleg\u0142ych poza granicami ich pa\u0144stw. S\u0105 to oczywi\u015bcie Federacja Rosyjska, Ukraina, Bia\u0142oru\u015b i Niemcy. Warunki tych um\u00f3w jasno precyzuj\u0105, \u017ce strony zobowi\u0105zuj\u0105 si\u0119 wzajemnie m.in. do utrzymywania mogi\u0142 poleg\u0142ych na obcej ziemi w nale\u017cytym porz\u0105dku i zapewnienia dost\u0119pu obywatelom tych kraj\u00f3w do mogi\u0142 ich przodk\u00f3w<\/strong>. Cmentarz w Maryninie zlokalizowany jest praktycznie w polu kukurydzy, co oznacza, \u017ce dotarcie do niego przed \u017cniwami jest praktycznie niewykonalne bez u\u017cycia maczety. Co jest oczywi\u015bcie nielegalne, bo w\u0142a\u015bciciel tego pola mia\u0142by zapewne uzasadnione pretensje o tego typu praktyki. Nie istnieje \u017cadna cywilizowana droga prowadz\u0105ca do cmentarza. A podczas ewentualnych prac renowacyjnych droga dojazdowa b\u0119dzie niezb\u0119dna. Na podstawie danych z Geoportalu mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce dzia\u0142ki 85 i 75 \u2013 s\u0105dz\u0105c po ich przebiegu i rozmiarach \u2013 pe\u0142ni\u0142y kiedy\u015b funkcj\u0119 drogi \u0142\u0105cz\u0105cej tras\u0119 724 i ul Baczy\u0144skiego przebiegaj\u0105cej niedaleko nekropolii. Od wschodu cmentarz s\u0105siaduje bezpo\u015brednio z Rezerwatem Skarpy Oborskiej. W\u0105tpi\u0119 czy przez teren rezerwatu uda si\u0119 wytyczy\u0107 drog\u0119 dla zwiedzaj\u0105cych. Odci\u0119cie od drogi dojazdowej stanowi\u0142o symboliczne (a mo\u017ce celowe?) . Czy taki stan rzeczy mo\u017cna uzna\u0107 za wype\u0142nienie warunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowej umowy zwi\u0105zanej z umo\u017cliwieniem obywatelom np. niemieckim dost\u0119pu do tych mogi\u0142?<\/span><\/p>\n

Cmentarz w Maryninie – miejsce zapomniane przez ludzi<\/span><\/h3>\n

Warto tak\u017ce przypomnie\u0107, \u017ce Rzeczpospolita Polska jest stron\u0105 konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny z dnia 12 sierpnia 1949 r. Zgodnie z art. 18 tej konwencji strony konfliktu zbrojnego zobowi\u0105zuj\u0105 si\u0119 czuwa\u0107 nad tym, aby zmarli byli grzebani z czci\u0105 i aby ich groby by\u0142y szanowane, zgrupowane wg narodowo\u015bci, nale\u017cycie utrzymane i tak oznaczone, aby mog\u0142y by\u0107 zawsze odszukane<\/strong>. Brak jakiegokolwiek oznakowania cmentarza, brak legalnej \u015bcie\u017cki doj\u015bcia do niego oraz ulegaj\u0105ce degradacji, rozpadaj\u0105ce si\u0119 nagrobki, zanikaj\u0105ce napisy raczej nie sprzyjaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci odszukania tych mogi\u0142.<\/span><\/p>\n

Co dalej?<\/span><\/h3>\n

Mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce rewitalizacja cmentarza w Maryninie poch\u0142onie ogromne kwoty. Oczywi\u015bcie trudno b\u0119dzie znale\u017a\u0107 je w bud\u017cecie gminnym. Ratunkiem s\u0105 wi\u0119c fundusze zewn\u0119trzne. Jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 finansowania mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 dotacje unijne. Ich pozyskanie nie b\u0119dzie proste, ale chyba nie jest niemo\u017cliwe. Szczeg\u00f3lnie, kiedy zainteresowaliby\u015bmy tematem nasze niemieckie miasto partnerskie Denzlingen.<\/span><\/p>\n

Dedykuj\u0119 ten tekst Panu Burmistrzowi Konstancina-Jeziorny oraz Radnym Rady Miejskiej obecnej kadencji, z apelem o pochylenie si\u0119 nad losem zabytkowej nekropolii. Je\u015bli Pa\u0144stwo tego nie zrobi\u0105, to obawiam si\u0119, \u017ce Wasi nast\u0119pcy nie b\u0119d\u0105 ju\u017c mieli nad czym pracowa\u0107, bo cmentarz zniknie z przestrzeni naszego miasta.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/span><\/p>\n

Mariusz Czy\u017cak \u2013 \u201ePrawna ochrona grob\u00f3w i cmentarzy wojennych w polskim systemie prawnym\u201d<\/span><\/p>\n

Anna Mazurek \u2013 \u201eKonstytucyjne i ustawowe uwarunkowania ochrony zabytkowych cmentarzy\u201d\u00a0 rozprawa doktorska 2022 r.<\/span><\/p>\n

Wirtualne Muzeum Konstancina<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie b\u0119dzie lepszego momentu ni\u017c pocz\u0105tek listopada, \u017ceby napisa\u0107 o tym niezwyk\u0142ym miejscu na mapie Konstancina. Miejscu, kt\u00f3re wo\u0142a o ratunek. Miejscu, kt\u00f3rego za chwil\u0119 nie b\u0119dzie.\u00a0 Wszak ochrona dziedzictwa narodowego i konieczno\u015b\u0107 zachowania dowod\u00f3w minionych epok jest nasz\u0105 powinno\u015bci\u0105 wobec przesz\u0142ych i przysz\u0142ych pokole\u0144. Stosunek do zmar\u0142ych i miejsc ich poch\u00f3wku jest \u015bwiadectwem pokory […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1444,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[243],"tags":[258,257,271],"class_list":["post-1443","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rozmowy","tag-miejsca","tag-tozsamosc","tag-zabytki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1443","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1443"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1447,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1443\/revisions\/1447"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}