{"id":1019,"date":"2024-11-02T18:26:15","date_gmt":"2024-11-02T18:26:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/?p=1019"},"modified":"2025-04-03T11:14:37","modified_gmt":"2025-04-03T11:14:37","slug":"historia-konstancina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/turystyka\/historia-konstancina\/","title":{"rendered":"Historia Konstancina"},"content":{"rendered":"

Czasy najdawniejsze<\/span><\/h3>\n

Historia Konstancina zaczyna si\u0119 oczywi\u015bcie du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c opowie\u015b\u0107 o Potulickich. W \u015bredniowieczu przez tereny nadwi\u015bla\u0144skie naszej gminy przebiega\u0142 wa\u017cny szlak handlowy, prowadz\u0105cy z Torunia przez P\u0142ock, Zakroczym, Warszaw\u0119, Czersk, Sieciech\u00f3w, Kazimierz, Lublin, Che\u0142m do Kijowa. Z czasem znaczenia nabiera\u0142 sp\u0142aw towar\u00f3w tak\u017ce Wis\u0142\u0105, co mia\u0142o wp\u0142yw na powstawanie w okolicy osad, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy \u015bwiadczyli r\u00f3\u017cnego rodzaju us\u0142ugi na rzecz kupc\u00f3w.<\/p>\n

Pod koniec XVII wieku zbudowany zosta\u0142 dw\u00f3r w Oborach.<\/p>\n

W XVIII w. nad Wis\u0142\u0105 (nie tylko w okolicy Konstancina) zacz\u0119li si\u0119 pojawia\u0107 Ol\u0119drzy (tak\u017ce Olendrzy). Czyli osadnicy wyznania ewangelickiego, kt\u00f3rzy pochodzili z Holandii (Fryzja) i Niemiec, a p\u00f3\u017aniej z ziemi pomorskiej, kujawskiej i z Prus. Znali si\u0119 oni na technikach melioracyjnych. W krajach, z kt\u00f3rych si\u0119 wywodzili, gospodarka wodna nadrzeczna w zakresie odwadniania i nawadniania teren\u00f3w by\u0142a du\u017co bardziej rozwini\u0119ta. Nadwi\u015bla\u0144scy w\u0142a\u015bciciele ziemscy zawierali z nimi kontrakty, w my\u015bl kt\u00f3rych mieli oni zajmowa\u0107 si\u0119 gospodarowaniem na terenach zalewowych, w tym melioracj\u0105 tych obszar\u00f3w. Ol\u0119drzy wraz ze rdzenn\u0105 ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 tworzyli na terenach nadwi\u015bla\u0144skich (od Saskiej K\u0119py i Siekierek po uj\u015bcie Pilicy i Wilgi) kultur\u0119 Urzecza.<\/p>\n

Jak powstawa\u0142o uzdrowisko?<\/p>\n

Historia Konstancina – wersja oficjalna<\/span><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n

Kiedy zmar\u0142a w\u0142a\u015bcicielka d\u00f3br oborskich Maria Grzyma\u0142a-Potulicka, jej siostra Konstancja z Potulickich Sk\u00f3rzewska poprosi\u0142a swojego syna hr. Witolda Sk\u00f3rzewskiego o zaj\u0119cie si\u0119 spadkiem po zmar\u0142ej siostrze. W 1897 r. hrabia wydzieli\u0142 261 dzia\u0142ek le\u015bnych po ok. 3200 m kwadratowych ka\u017cd\u0105. Nast\u0119pnie doprowadzono do tych teren\u00f3w lini\u0119 kolejki wilanowskiej, urz\u0105dzono park w stylu angielskim, w kt\u00f3rym nie zabrak\u0142o kort\u00f3w tenisowych oraz hotelu z restauracj\u0105. Nowo powsta\u0142a osada zosta\u0142a nazwana od imienia matki za\u0142o\u017cyciela. Takie warunki zapewni\u0142y natychmiastowe zainteresowanie bogatych przemys\u0142owc\u00f3w, fabrykant\u00f3w, artyst\u00f3w, arystokracji, prawnik\u00f3w i lekarzy. W ten spos\u00f3b Konstancin sta\u0142 si\u0119 letniskiem dla warszawiak\u00f3w. Zach\u0119ceni sukcesem Konstancina w\u0142a\u015bciciel wsi rycerskiej Skolim\u00f3w oraz w\u0142a\u015bciciel Chylic tak\u017ce przeznaczyli cz\u0119\u015b\u0107 swoich maj\u0105tk\u00f3w pod parcelacj\u0119 i sprzeda\u017c, co w po\u0142\u0105czeniu z lokalnym mikroklimatem przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania letnisk tak\u017ce w tych miejscowo\u015bciach. W latach dwudziestych XX w. Skolim\u00f3w zosta\u0142 po\u0142\u0105czony administracyjnie z Konstancinem w gmin\u0119 wiejsk\u0105.<\/p>\n

Okiem historyk\u00f3w, czyli poprawki do wersji oficjalnej<\/span>
\n(na podstawie opracowa\u0144 zamieszczonych w Portalu Historycznym OkoliceKonstancina.pl oraz w Wirtualnym Muzeum Konstancina)<\/h3>\n

Przede wszystkim wyja\u015bnienia wymaga fakt, \u017ce \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych akurat z czas\u00f3w powstawania gminy Konstancin jest wyj\u0105tkowo ma\u0142o. A to utrudnia jednoznaczne okre\u015blenie fakt\u00f3w. Ale do rzeczy:<\/p>\n

Niedawno okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Konstancja\u2026 mia\u0142a na imi\u0119 Marianna (a dok\u0142adniej Marianna Konstancja). W maj\u0105tku Obory istnia\u0142y liczne folwarki, a jednym z nich by\u0142a Konstancya. W\u00f3wczas cz\u0119sto folwarki nosi\u0142y imiona kobiet z rod\u00f3w ziemia\u0144skich.<\/p>\n

Paradoksalnie zal\u0105\u017ckiem idei letniska w folwarku Konstancja nie by\u0142a \u015bmier\u0107 dziedziczki, a\u2026 Powstanie Styczniowe. A w zasadzie jego skutki, czyli uw\u0142aszczenie wprowadzone na terenach zaborc\u00f3w. Do 1864 r w\u0142a\u015bciciele ziemscy, rozparcelowuj\u0105c swe ziemie, po wyci\u0119ciu lasu, zak\u0142adali czynszowe osady-kolonie. Uw\u0142aszczenie zakazywa\u0142o tych praktyk, gdy\u017c zarz\u0105dzono likwidacj\u0119 wsi w dotychczasowym jej kszta\u0142cie i nadanie ziemi ch\u0142opom, kt\u00f3rzy tam mieszkali. Pomimo p\u0142aconych im odszkodowa\u0144 w\u0142a\u015bciciele ziemscy wpadli w k\u0142opoty finansowe. Przyzwyczajeni do prowadzenia swoich spraw w realiach gospodarki opartej na modelu pa\u0144szczy\u017anianym musieli szybko odnale\u017a\u0107 si\u0119 w nowej sytuacji. Same wycinki las\u00f3w nie zaspokaja\u0142y potrzeb finansowych. Kasper hrabia Potulicki, \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku Obory, by\u0142 sprawnym ekonomist\u0105 i dobrze radzi\u0142 sobie z zarz\u0105dzaniem maj\u0105tkiem. Jednak i on boryka\u0142 si\u0119 z tymi samymi k\u0142opotami co pozostali ziemianie.<\/p>\n

Szcz\u0119\u015bliwie w tamtym czasie du\u017co si\u0119 zmienia\u0142o w spo\u0142eczno-gospodarczym postrzeganiu rzeczywisto\u015bci. Przede wszystkim ros\u0142a moda na posiadanie willi wypoczynkowych na obrze\u017cach miast. Sukcesy \u015bwi\u0119ci\u0142 Otwock, letnikom wynajmowano wiejskie kwatery w Powsinie czy Jeziornie (cho\u0107 warunki lokalowe pozostawia\u0142y wiele do \u017cyczenia). Jednocze\u015bnie coraz popularniejsze stawa\u0142y si\u0119 udogodnienia, takie jak kanalizacja, elektryczne o\u015bwietlenie, podr\u00f3\u017cowanie kolej\u0105 \u2013 kt\u00f3ra by\u0142a coraz bardziej rozbudowywana.<\/p>\n

Na podstawie analizy zachodz\u0105cych zmian Mieczys\u0142aw hrabia Potulicki wymy\u015bli\u0142 formu\u0142\u0119 konstanci\u0144skiego letniska, kt\u00f3ra mog\u0142a uratowa\u0107 finanse rodziny. Ide\u0119 pr\u00f3bowa\u0142a wdro\u017cy\u0107 w \u017cycie pocz\u0105tkowo w 1895 r. Maria Potulicka, kt\u00f3ra zaplanowa\u0142a budow\u0119 w lesie dom\u00f3w przeznaczonych wy\u0142\u0105cznie na wynajem dla letnik\u00f3w. Informacja o nich pojawia\u0142a si\u0119 w prasie na g\u0142\u00f3wnych stronach gazet. Dzi\u015b nie wiadomo czy pomys\u0142 z domkami zosta\u0142 ostatecznie zrealizowany. Ale na pewno by\u0142o jasne, \u017ce kiedy do Potulickich zg\u0142osi\u0142 si\u0119 in\u017c. Huss, przedstawiaj\u0105c projekt trasy kolejki dojazdowej (pierwotnie projektowanej jako ruch towarowy do i z papierni) przez Skolim\u00f3w do S\u0142omczyna, Potuliccy zobaczyli w tym wielk\u0105 szans\u0119. I tu historia Konstancina przyspiesza.<\/p>\n

\"hrabia<\/p>\n

Witold hrabia Sk\u00f3rzewski \u2013 dobrze wykszta\u0142cony, bywa\u0142y w \u015bwiecie, z otwartym umys\u0142em, znakomity organizator i \u015bwiadomy biznesmen, niezw\u0142ocznie rozpocz\u0105\u0142 parcelacj\u0119 d\u00f3br oborskich na terenach planowanej trasy kolejowej. Tak zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 uzdrowiska. Na bazie do\u015bwiadcze\u0144 ze swoich podr\u00f3\u017cy Sk\u00f3rzewski postanowi\u0142, by tworzone letnisko uczyni\u0107 miejscem nowoczesnym, zapewniaj\u0105cym wypoczynek na najwy\u017cszym poziomie, wr\u0119cz elitarnym, na kszta\u0142t podberli\u0144skiego Gr\u00fcnewaldu.<\/p>\n

Aby letnisko nabra\u0142o okre\u015blonych ram prawnych, za\u0142o\u017cono \u201eTowarzystwo Akcyjne Urz\u0105dzenia Ulepszonych Miejscowo\u015bci Letniczych\u201d. Jego akcjonariuszami byli zar\u00f3wno hrabia Sk\u00f3rzewski, jak i przedstawiciele jego arystokratycznej sfery: Maciej ksi\u0105\u017c\u0119 Radziwi\u0142\u0142, W\u0142adys\u0142aw hrabia Mel\u017cy\u0144ski i Edward hrabia \u017b\u00f3\u0142towski, kt\u00f3rzy dostarczyli odpowiednich funduszy. Naby\u0142o ono od maj\u0105tku \u201eObory\u201d spor\u0105 przestrze\u0144 ziemi z lasem, stanowi\u0105c\u0105 folwark \u201eKonstancya.\u201d Wytyczono 261 parceli, ka\u017cda mierzy\u0142a 10 tys. \u0142okci kwadratowych, czyli oko\u0142o 3,3 tys. m kw. Statut Towarzystwa przewidywa\u0142: \u201eWille ze wszystkich stron musz\u0105 mie\u0107 fasady, nie mog\u0105 by\u0107 wy\u017csze nad dwa pi\u0119tra i przynajmniej o 20 \u0142okci (ok. 11 m) w g\u0142\u0105b musz\u0105 by\u0107 oddalone od ulicy, o 10 \u0142okci od granicy teren\u00f3w s\u0105siednich i na ka\u017cdej parceli wzniesiony by\u0107 mo\u017ce tylko jeden dom (\u2026). Ka\u017cda parcela ma by\u0107 oparkaniona i s\u0142u\u017cy\u0107 wy\u0142\u0105cznie i jedynie do wybudowania na niej domu mieszkalnego ze zwyk\u0142ymi dodatkami i aneksami. Parceli nie mo\u017cna dzieli\u0107 i odsprzedawa\u0107 cz\u0119\u015bciowo\u201d.<\/p>\n

Ponadto na terenie letniska obowi\u0105zywa\u0142 zakaz prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej oraz zakaz wjazdu wszelkich pojazd\u00f3w od wieczora do p\u00f3\u017anego ranka. Teren by\u0142 skanalizowany i ka\u017cdy w\u0142a\u015bciciel musia\u0142 si\u0119 zobowi\u0105za\u0107, \u017ce przy\u0142\u0105czy sw\u00f3j dom do instalacji. By\u0142 wodoci\u0105g \u2013 wie\u017ca ci\u015bnie\u0144 czerpa\u0142a wod\u0119 ze studni artezyjskiej. Dzia\u0142a\u0142o o\u015bwietlenie elektryczne, telefon, regularna siatka utwardzonych ulic nazwanych imionami znakomitych Polak\u00f3w znanych ze swojej dzia\u0142alno\u015bci patriotycznej i niepodleg\u0142o\u015bciowej. Pami\u0119tajmy, \u017ce mamy pierwsz\u0105 dekad\u0119 XX w, a Polski oficjalnie nie ma na mapach Europy.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kolejka wilanowska – wp\u0142yw na histori\u0119 Konstancina<\/span><\/h3>\n

Od 1895 r. kolejka wilanowska kursuj\u0105ca z Placu Unii Lubelskiej w Warszawie do Wilanowa jest przed\u0142u\u017cana w kierunku po\u0142udniowym. Pocz\u0105tkowo linia obs\u0142ugiwana jeszcze przez zaprz\u0119gi konne (potem pojawi\u0142y si\u0119 lokomotywy parowe) jest budowana jako linia towarowa obs\u0142uguj\u0105ca ruch do i z papierni w Jeziornie-Fabrycznej (Mirkowie). Potem dobudowana zostaje bocznica prowadz\u0105ca przez teren letniska. Dworzec kolejowy znajdowa\u0142 si\u0119 w okolicy obecnego Centrum Hydroterapii \u201eEva Park&Spa”, za\u015b kolejka doje\u017cd\u017ca\u0142a do parku mostkiem przy Hugon\u00f3wce. Podr\u00f3\u017c z Warszawy trwa\u0142a godzin\u0119. W\u00f3wczas t\u0119\u017cni jeszcze nie by\u0142o.<\/p>\n

Park w letnisku tworzony by\u0142 z pustkowi i las\u00f3w na piaszczystych wydmach, wymaga\u0142 zatem znacznych nak\u0142ad\u00f3w. Naturalnie znajdowa\u0142y si\u0119 tam g\u0142\u00f3wnie sosny i brzozy, z domieszk\u0105 d\u0119bu, olszyn, ale dosadzano sztucznie inne gatunki drzew. Nawieziono dwu\u0142okciow\u0105 warstw\u0105 glin i torf\u00f3w, aby nasadzenia mia\u0142y dobre warunki rozwoju. Najwi\u0119ksze prace robione by\u0142y jednak podczas poprowadzenia koryta Jeziorny w kilku kierunkach przez park, porobieniu licznych wodospad\u00f3w i jezior ze sztucznymi wyspami. Ca\u0142o\u015b\u0107 projektowana by\u0142a w stylu angielskim. Jak donosi\u0142 Dziennik Pozna\u0144ski, 4 wrze\u015bnia 1898 roku przewidziano liczne tereny rekreacyjno-sportowe, restauracje z hal\u0105 koncertow\u0105 oraz pijalni\u0105 w\u00f3d mineralnych. Park por\u00f3wnywano do Wyspy \u015aw. Ma\u0142gorzaty w Budapeszcie.<\/p>\n

W 1912 roku akcjonariusze Towarzystwa Akcyjnego Ulepszonych Miejscowo\u015bci Letniczych likwiduj\u0105 towarzystwo. Jednocze\u015bnie wyst\u0119puj\u0105 do w\u0142adz pa\u0144stwowych o powo\u0142anie w Konstancji samorz\u0105du mieszka\u0144c\u00f3w i nadanie jej statutu stacji klimatycznej i uzdrowiskowej.<\/p>\n

Lata okupacji i czas powojenny<\/span><\/h3>\n

Podczas II wojny \u015bwiatowej historia Konstancina by\u0142a smutna – jak wielu innych miejscowo\u015bci – wiele zabytkowych willi zosta\u0142o zaj\u0119tych przez Niemc\u00f3w. W tych niezaj\u0119tych organizowano szpitale polowe, rozwija\u0142a si\u0119 konspiracja i ukrywano uciekinier\u00f3w z Warszawy.<\/p>\n

Po zako\u0144czeniu wojny komunistyczna w\u0142adza odebra\u0142a prawowitym w\u0142a\u015bcicielom wiele willi na terenie Konstancina, przeznaczaj\u0105c je na lokale kwaterunkowe, co wp\u0142yn\u0119\u0142o na dewastacj\u0119 zabytkowych budynk\u00f3w.<\/p>\n

W 1965 r. na terenie Konstancina, na g\u0142\u0119boko\u015bci 1600 m pod powierzchni\u0105 ziemi, zosta\u0142y odkryte bogate z\u0142o\u017ca solanki termalnej. Zacz\u0119\u0142y w\u00f3wczas powstawa\u0107 sanatoria uzdrowiskowe.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czasy najdawniejsze Historia Konstancina zaczyna si\u0119 oczywi\u015bcie du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c opowie\u015b\u0107 o Potulickich. W \u015bredniowieczu przez tereny nadwi\u015bla\u0144skie naszej gminy przebiega\u0142 wa\u017cny szlak handlowy, prowadz\u0105cy z Torunia przez P\u0142ock, Zakroczym, Warszaw\u0119, Czersk, Sieciech\u00f3w, Kazimierz, Lublin, Che\u0142m do Kijowa. Z czasem znaczenia nabiera\u0142 sp\u0142aw towar\u00f3w tak\u017ce Wis\u0142\u0105, co mia\u0142o wp\u0142yw na powstawanie w okolicy osad, kt\u00f3rych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1026,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[240,247],"tags":[256,257,264],"class_list":["post-1019","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-turystyka","category-konstancin","tag-historia","tag-tozsamosc","tag-turystyka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1019"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1028,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1019\/revisions\/1028"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gloskonstancina.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}