Miejsca Aktywności Lokalnej (MAL-e) tworzone są w oparciu o Ustawę o pomocy społecznej z 2004 roku. Wpisują się również w promowany przez Unię Europejską postulat aktywnej polityki społecznej, który popularyzowany jest we Wspólnocie od lat 90. XX wieku. Według niego wsparcie środowisk lokalnych powinno się opierać na aktywizacji oraz szeroko pojętym włączeniu. Dzisiejsza polityka społeczna zmierza ku decentralizacji i przekazaniu sprawczości w ręce lokalnych wspólnot i organizacji społecznych, które powinny być wspierane przez administrację samorządową.
W praktyce MAL to przestrzeń udostępniana przez samorząd, wykorzystywana na sąsiedzkie działania. To miejsce, gdzie można rozwijać swoje pasje i zainteresowania. To miejsce dające okazję do atrakcyjnego spędzania czasu niedaleko od domu. Z założenia aktywności w MAL są bezpłatne dla uczestników i powinny być inicjatywą oddolną mieszkańców. Jednak nie zawsze życie idzie w parze z założeniami i należy uwzględnić, że miejsca takie muszą być animowane (przynajmniej na początku ich istnienia), powinny zapewniać wsparcie organizacyjne i promocyjne wydarzeń organizowanych przez mieszkańców. W MAL-ach może funkcjonować kawiarenka, można wziąć udział w warsztatach, wspólnym gotowaniu, zagrać w planszówki, wspólnie z sąsiad(k)ami założyć ogródek społecznościowy, można samemu zorganizować swoje warsztaty, jeśli chcesz podzielić się swoją wiedzą z sąsiadami. Często są to miejsca spotkań dla młodzieży, młodych mam z dziećmi, seniorów, lokalnych kółek zainteresowań. Można też po prostu przyjść i pobyć, poczuć się częścią społeczności.
W Warszawie działa obecnie ponad 100 różnych MAL-i! W Piasecznie i Górze Kalwarii tego typu miejsca są i powstają kolejne w Józefosławiu, Głoskowie, Jazgarzewie.
Tymczasem historia utworzenia w Konstancinie-Jeziornie Miejsca Aktywności Lokalnej z prawdziwego zdarzenia jest długa i smutna, bo niezakończona sukcesem. Przedstawiamy ją w skrócie. Rozpoczyna się ona w roku 2015 (tak – 10 lat temu!), kiedy 9 listopada 2015 roku Komisja Bezpieczeństwa, Oświaty, Kultury i Sportu (BOKiS) podejmuje jednogłośnie uchwałę dotyczącą utworzenia Konstancińskiego Centrum Aktywności Lokalnej (KCAL). Po półtora roku bezczynności w tej sprawie komisja BOKiS po raz kolejny dyskutuje kwestię utworzenia KCAL. Wskazana zostaje lokalizacja Jaworskiego 24 i ogłoszony zostaje konkurs dla organizacji pozarządowych na utworzenie i prowadzenie KCAL. Wydawało się, że temat zbliża się ku szczęśliwemu zakończeniu, jednak tylko do chwili, gdy konstancińskie NGO-sy przeczytały treść opublikowanego ogłoszenia konkursowego. Wtedy stało się jasne, że KCAL szybko nie powstanie – warunki w ogłoszeniu zostały tak skonstruowane, że żadna lokalna organizacja pozarządowa nie była w stanie ich spełnić, zaś organizacje spoza Konstancina nie były zainteresowane prowadzeniem KCAL. Biorąc pod uwagę charakter tej usługi oraz konieczność ciągłej obecności na miejscu, trudno się temu dziwić. Konkurs został unieważniony z powodu niewpłynięcia żadnej oferty. Odbyły się liczne spotkania zainteresowanych organizacji, najpierw z urzędnikami ratusza, potem kilkukrotnie z komisją BOKiS, podczas których wskazane zostały zapisy, które uniemożliwiały udział w konkursie. Obiecano, że postulaty organizacji zostaną wzięte pod uwagę i konkurs zostanie ponownie ogłoszony. Temat wrócił nieśpiesznie na wokandę, ale jedynie w zakresie środków przeznaczonych na KCAL, które miały być przesunięte do budżetu na rok 2018. Obiecany konkurs nie został nigdy rozpisany. Tłumaczenia były rozmaite – a to, że w międzyczasie zmienił się skład komisji BOKiS po wyborach i nikt nic na ten temat nie wie (jakby w urzędzie nie było dokumentacji), a to, że pandemia, a to, że zaraz będą kolejne wybory itd. Oszukano konstancińskie organizacje pozarządowe. Oszukano mieszkańców gminy. Nie pomogło pismo skierowane od Wojewody Mazowieckiego do burmistrza, w którym włodarz Mazowsza zachęcał burmistrza Konstancina do zrealizowania postulatów związanych z utworzeniem MAL-u. Można zaryzykować stwierdzenie, że mamy do czynienia z uporczywym (tj. od 10 lat) brakiem realizacji przez burmistrza uchwał rady miejskiej w sprawie utworzenia i prowadzenia KCAL oraz z brakiem reakcji radnych na tę sytuację.
Pod koniec 2021 roku Fundacja NIKA skierowała do ówczesnego burmistrza zaproszenie do utworzenia partnerstwa na rzecz powstania Konstancińskiego Centrum Aktywności Lokalnej i proponowała pozyskanie środków zewnętrznych na ten cel – akurat był rozpisany konkurs i można było złożyć oferty, tylko trzeba się było pośpieszyć. Jednak do złożenia oferty potrzebna była współpraca Urzędu w postaci udostępnienia przestrzeni, w której KCAL mógłby działać. Nie chodziło nawet o wskazanie konkretnej lokalizacji, ile o deklarację, że znajdzie się taki lokal. Burmistrz Jańczuk stwierdził, iż gmina jest obecnie zaangażowana w projekt Senior+ i nie widzi potrzeby tworzenia kolejnej takiej przestrzeni. Z tego płynął wniosek, że starsi mieszkańcy zasługują na stworzenie dla nich takiego miejsca, a młodsi już nie. Oryginalne podejście. Szczególnie w kontekście licznych głosów o konieczności odmłodzenia Konstancina.
Po utworzeniu, z inicjatywy Fundacji NIKA, Gminnej Rady Działalności Pożytku Publicznego urząd został niejako zmuszony do udostępnienia organizacjom pozarządowym lokalu W23, który dość niefortunnie przyjął nazwę Konstancińskie Centrum Aktywności Lokalnej, gdyż z prawdziwym MAL-em to miejsce nie ma nic wspólnego. Są tam dwa nieduże pomieszczenia, wykorzystywane głównie przez lokalne NGO-sy na spotkania zespołów i nie są to warunki lokalowe do przeprowadzenia warsztatów przez/dla mieszkańców, ani do bezpiecznego spędzania w nim czasu wolnego. Należy wyraźnie powiedzieć, że w lokalu tym nie ma ogrzewania i jest on zagrzybiony, co czuć w powietrzu zaraz po przekroczeniu progu, a osoby znające to miejsce i mające świadomość tego, jakim zagrożeniem dla ludzi jest wszechobecny grzyb, po prostu nie chcą z tej przestrzeni korzystać.
Całej sprawie smaczku dodaje fakt, że gmina Konstancin-Jeziorna jest uznawana za jedną z najbogatszych w kraju. I nie stać jej na zapewnienie mieszkańcom przestrzeni na oddolne działania. Z tym zadaniem poradziło sobie wiele mniejszych i uboższych gmin, które wspierają powstanie i działanie takich przestrzeni. Wszak nowoczesne samorządy dbają o rozwój społeczeństwa obywatelskiego jako podstawy demokracji.
Warto zadać sobie także pytanie o to co dalej. Właśnie ważą się losy inwestycji Arche, która ściągnie do Konstancina tylko w pierwszym etapie 1000 nowych mieszkańców. Argumenty, które padają za zgodą na jej realizację, to odmłodzenie naszego miasta. Burmistrz w mediach społecznościowych publikuje posty o zmniejszającej się ilości dzieci w szkołach naszej gminy jako jednej z nielicznych na Mazowszu. I gdzie ci nowi, młodzi mieszkańcy będą spędzać czas? Jakie gmina zapewni im możliwości rozwoju, kiedy nie jesteśmy w stanie od 10 lat podjąć działań zmierzających do utworzenia i działania Konstancińskiego Miejsca Aktywności Lokalnej – czyli podstawowego narzędzia dla wsparcia oddolnych działań mieszkańców? Co im zaproponujemy? Czy obecna Rada Miejska jest gotowa podjąć to wyzwanie?
Inicjatorka powstania konstancińskiej Gminnej Rady Działalności Pożytku Publicznego, Prezes Zarządu Fundacji NIKA, koneserka dobrych książek i filmów, wielbicielka Pink Floyd-ów.